Wyniki wyszukiwania

Autor	Agata Adamska
Tytuł	Modele rozwoju rynku kapitałowego w Państwach Europy Środkowo-Wschodniej
Title	MODELS OF DEVELOPMENT OF THE CAPITAL MARKET IN THE COUNTRIES OF CENTRAL AND EASTERN EUROPE
Słowa kluczowe	Europa Środkowo-Wschodnia, rynek kapitałowy, giełda papierów wartościowych, prędkość obrotu, zorganizowany rynek
Key words	Central and Eastern Europe, capital market, stock exchange, velocity, organized market
Abstrakt	Dobrze rozwinięte rynki kapitałowe stanowią ważny element gospodarki, jako źródło finansowania przedsiębiorstw komplementarne wobec systemu bankowego. Ponadto pełnią inne ważne funkcje: pozwalają na wycenę kapitału i ryzyka, ułatwiają transfer własności akcji, ponadto stanowią miejsce inwestycji i spekulacji. Rynki państw rozwiniętych są często poddawane różnorodnym analizom, które pozwalają ocenić zarówno stan rozwoju tych rynków, jak i ich funkcjonowanie. W odniesieniu do rynków wschodzących takich analiz jest znacznie mniej. Najsłabiej zbadane w tym zakresie są rynki Europy Środkowo-Wschodniej. W celu przynajmniej częściowego wypełnienia tej luki przeprowadzono analizę rozwoju zorganizowanych rynków giełdowych w tych państw w okresie lat 2006-2017. Przyjęto szeroki zakres terytorialny – badaniem objęto: Albanię, Białoruś, Bośnię i Hercegowinę, Bułgarię, Chorwację, Czarnogórę, Czechy, Estonię, Litwę, Łotwę, Macedonię, Polskę, Rumunię, Serbię, Słowację, Słowenię, Ukrainę, Węgry. Dane wykorzystane do przeprowadzenia analizy pochodziły z dużej liczby źródeł wtórnych, takich jak strony internetowe samych giełd, ich raporty roczne, publikacje naukowe, opracowania i raporty firm doradczych, a także bazy danych organizacji międzynarodowych. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że giełdy z regionu Europy Środkowo-Wschodniej podążały trzema drogami: (1) wybierały rozwój organiczny, stawiając na samodzielność operacyjną, (2) przystępowały do aliansów regionalnych, (3) stawały się uczestnikami aliansów globalnych. Wyniki badań dotyczących zmian, jakie zaszły na tych giełdach między rokiem 2006 a 2017 dowodzą, że żadne z rozwiązań nie prowadziło do pełnego sukcesu. Wyniki te wskazują również, że giełdy generalnie lepiej radziły sobie z przezwyciężaniem barier po stronie podażowej (na części rynków wzrosła liczba emitentów i średnia wartość spółki), niż popytowej (niemal na wszystkich giełdach spadła zarówno wielkość, jak i prędkość obrotu).
Abstract	Well-developed capital markets are an important element of the economy, as a source of financing for enterprises complementary to the banking system. In addition, they perform other important functions: they allow the valuation of capital and risk, facilitate the transfer of ownership of shares, and are also a place of investment and speculation. The markets of developed countries are often subjected to various analyses, which allow to assess both the state of development of these markets and their functioning. There are much fewer such analysis for emerging markets. The least-researched markets in this area are Central and Eastern Europe. In order to at least partially fill this gap, analysis of the development of organized stock exchange markets in these countries in the period 2006-2017 was carried out. A wide territorial scope was adopted – the study covered: Albania, Belarus, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Montenegro, the Czech Republic, Estonia, Lithuania, Latvia, Macedonia, Poland, Romania, Serbia, Slovakia, Slovenia, Ukraine, and Hungary. The data used to conduct the analysis came from a large number of secondary sources, such as the websites of the exchanges themselves, their annual reports, scientific publications, studies and reports of consulting companies, as well as databases of international organizations. The results of the analysis show that the stock exchanges from the Central and Eastern Europe region followed three paths: (1) they chose organic development, focusing on operational independence, (2) joined regional alliances, (3) became global alliance participants. The results of research on changes that took place on these exchanges between 2006 and 2017 prove that none of the solutions led to full success. These results also indicate that the stock exchanges generally coped better with overcoming barriers on the supply side (the number of issuers and the company's average value increased on part of the markets) than on the demand side (both the volume and the speed of turn decreased on almost all exchanges).
Cytowanie	Adamska A. (2019) Modele rozwoju rynku kapitałowego w Państwach Europy Środkowo-Wschodniej.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 7-21
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s7.pdf

Autor	Irena Augustyńska, Arkadiusz Bębenista
Tytuł	Ekonomiczne aspekty uprawy soi i łubinu słodkiego w Polsce
Title	Economic Aspects of Growing Soybean and Sweet Lupine in Poland
Słowa kluczowe	soja, łubin słodki, koszty uprawy, efektywność ekonomiczna
Key words	soybean, sweet lupine, costs of growing, economic efficiency
Abstrakt	Soja i łubin należą do roślin bobowatych, a ich nasiona są cennym źródłem białka. W związku z tym, ze względu na sukcesywnie rosnącą, w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej, produkcję zwierzęcą propagowane jest zwiększanie powierzchni uprawy tych roślin, zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa żywnościowego. Jednak, by rolnicy chętnie prowadzili ich uprawę powinna być ona opłacalna. Celem badań była ocena efektywności ekonomicznej uprawy soi i łubinu słodkiego w gospodarstwach indywidualnych w Polsce. Dane dotyczące produkcji, kosztów bezpośrednich i nakładów związanych z uprawą soi i łubinu zebrano w 2015 i 2017 roku w systemie AGROKOSZTY. Dane o kosztach pośrednich pochodziły z Polskiego FADN. W opracowaniu wykorzystano głównie pionową analizę porównawczą. Wykazano, że w 2017 roku uprawa obu rozpatrywanych gatunków generowała wyższe dochody niż w 2015 roku. Jednakże uprawa łubinu słodkiego była opłacalna w 2015 i w 2017 roku, podczas gdy uprawa soi jedynie w 2017 roku.
Abstract	Soybean and lupine belong to legumes and their seeds are a valuable source of vegetable protein. Therefore, due to successively growing animal production, in Poland and other countries of the European Union, it is promoted to increase the area of cultivation of these plants, especially in the context of food security. However, if farmers should grow them, if has to be profitable. The aim of the study was to assess of economic effectiveness from cultivation of soybean and sweet lupin in individual farms in Poland. Data on production, direct costs and expenditure on growing soybean and lupine were collected in 2015 and 2017 in the AGROKOSZTY system. Data on indirect costs came from the Polish FADN. The study mainly uses vertical comparative analysis. It was shown, that in 2017 the cultivation of both cultivars generated a higher income than in 2015. However, sweet lupine cultivation was profitable in 2015 and in 2017, while soybean only in 2017.
Cytowanie	Augustyńska I., Bębenista A. (2019) Ekonomiczne aspekty uprawy soi i łubinu słodkiego w Polsce.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 256-268
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s256.pdf

Autor	Marcin Żekało
Tytuł	Economic Results of Winter Wheat and Winter Rye Production in Organic Farms – a Case Study
Title	Economic Results of Winter Wheat and Winter Rye Production in Organic Farms – a Case Study
Słowa kluczowe	organic production, direct costs, profitability, Poland
Key words	organic production, direct costs, profitability, Poland
Abstrakt	Studies on the economics of agricultural production in organic farms are carried out on a small scale but deliver important information about the situation of organic agricultural producers. The aim of this paper is to examine the economic and production results of organic farms cultivating winter wheat and winter rye in relation to the results of conventional farms (by way of case study). The paper used actual accounting data collected in the Agrokoszty system and Polish FADN and direct interviews with organic farmers. For detailed comparison of the economic results the methodology of calculating gross margin was used. When compared to conventional farms, the winter wheat and winter rye production results were weaker in organic farms, and a lower yield of grain was demonstrated. The selling price of organic grain was more favourable only for winter wheat. The surveyed farmers indicate the will to continue organic production. However, it is necessary to develop the organic product market and for further financial support for this production sector.
Abstract	Studies on the economics of agricultural production in organic farms are carried out on a small scale but deliver important information about the situation of organic agricultural producers. The aim of this paper is to examine the economic and production results of organic farms cultivating winter wheat and winter rye in relation to the results of conventional farms (by way of case study). The paper used actual accounting data collected in the Agrokoszty system and Polish FADN and direct interviews with organic farmers. For detailed comparison of the economic results the methodology of calculating gross margin was used. When compared to conventional farms, the winter wheat and winter rye production results were weaker in organic farms, and a lower yield of grain was demonstrated. The selling price of organic grain was more favourable only for winter wheat. The surveyed farmers indicate the will to continue organic production. However, it is necessary to develop the organic product market and for further financial support for this production sector.
Cytowanie	Żekało M. (2019) Economic Results of Winter Wheat and Winter Rye Production in Organic Farms – a Case Study.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 248-255
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s248.pdf

Autor	Justyna Chmiel, Ryszard Kata
Tytuł	Rozwój sektora bankowego w krajach Europy Środkowo-Wschodniej
Title	THE DEVELOPMENT OF THE BANKING SECTOR IN THE COUNTRIES OF CENTRAL AND EASTERN EUROPE
Słowa kluczowe	sektor bankowy, kraje Europy Środkowo-Wschodniej
Key words	banking sector, Central and Eastern European countries
Abstrakt	Głównym celem artykułu było określenie poziomu rozwoju sektora bankowego krajów Europy Środkowo-Wschodniej (ESW) i porównanie go do poziomu przeciętnego dla całej Unii Europejskiej oraz strefy euro. Analizie poddano zmienne dotyczące wielkości sektora, dostępności usług bankowych, a także efektywności ekonomicznej i stabilności sektora. Obliczony na ich podstawie syntetyczny wskaźnik rozwoju sektora bankowego wykazał, że zmniejsza się zróżnicowanie w rozwoju sektora bankowego pomiędzy krajami ESW. W latach 2008-2016 większości krajów regionu zmniejszyła także dystans w rozwoju sektora w stosunku do średniej w Unii Europejskiej.
Abstract	The main purpose of the article was to determine the level of development of the banking sector in the countries of Central and Eastern Europe (CEE) and compare it to the average level of the European Union and the euro area. The analysis covered variables concerning the size of the sector, availability of banking services, as well as economic efficiency and stability of the sector. The synthetic development index of the banking sector calculated on their basis shows that the diversification in the development of the banking sector between the CEE countries is diminishing. In 2008-2016, most of the region's countries have also reduced the distance in the development of the sector in relation to the average in the European Union.
Cytowanie	Chmiel J., Kata R. (2019) Rozwój sektora bankowego w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 80-93
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s80.pdf

Autor	Barbara Wieliczko
Tytuł	Planned Shape of the CAP 2021-2027 versus Globalisation and Integration Processes
Title	Planned Shape of the CAP 2021-2027 versus Globalisation and Integration Processes
Słowa kluczowe	common agricultural policy, globalisation, integration
Key words	common agricultural policy, globalisation, integration
Abstrakt	The planned CAP reform will determine the capacity of EU agriculture in facing challenges, especially those related to climate change and growing international competition. The aim of the paper is to assess the EC’s reform proposals in the context of globalisation and integration processes. The paper is based on the analysis of the EC’s proposals for the CAP 2021-2027. The results show that the proposed changes in the CAP are limited and they do not ensure significant support for the agricultural sector. They also are not adequately precise to evaluate them. Moreover, the proposed change in the CAP implementation model poses a serious risk of the CAP disintegration, which will not help the EU in its trade talks with other partners and thus can be detrimental to the future of the EU agri-food sector. It seems that the first step to make the CAP more effective is to strengthen its monitoring system.
Abstract	The planned CAP reform will determine the capacity of EU agriculture in facing challenges, especially those related to climate change and growing international competition. The aim of the paper is to assess the EC’s reform proposals in the context of globalisation and integration processes. The paper is based on the analysis of the EC’s proposals for the CAP 2021-2027. The results show that the proposed changes in the CAP are limited and they do not ensure significant support for the agricultural sector. They also are not adequately precise to evaluate them. Moreover, the proposed change in the CAP implementation model poses a serious risk of the CAP disintegration, which will not help the EU in its trade talks with other partners and thus can be detrimental to the future of the EU agri-food sector. It seems that the first step to make the CAP more effective is to strengthen its monitoring system.
Cytowanie	Wieliczko B. (2019) Planned Shape of the CAP 2021-2027 versus Globalisation and Integration Processes.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 224-232
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s224.pdf

Autor	Mykola Orlykovskyi, Ludwik Wicki
Tytuł	Znaczenie sektora agrobiznesu w Polsce i na Ukrainie
Title	Agribusiness Sector in Poland and Ukraine
Słowa kluczowe	agrobiznes, handel zagraniczny, wydajność pracy, struktura agrobiznesu, Ukraina
Key words	agribusiness, foreign trade, labor productivity, agribusiness structure, Ukraine
Abstrakt	W artykule podjęto próbę oceny porównawczej znaczenia agrobiznesu w gospodarce na Ukrainie i w Polsce. Analizą objęto lata 2001-2015. Dane pochodziły z oficjalnych źródeł statystycznych. Stwierdzono, że znaczenie agrobiznesu w Polsce w całym okresie zmniejszało się, a jego udział w wartości dodanej brutto w gospodarce wynosił w 2015 roku 6%, podczas, gdy na Ukrainie było to aż 15% i w ostatnich latach wzrastało. Agrobiznes miał też wysoki udział w eksporcie. W Polsce było to 15%, a na Ukrainie aż 38% w 2015 roku. W strukturze zatrudnienia w agrobiznesie dominowało rolnictwo z udziałem około 80% w obu krajach. Wewnętrzna struktura agrobiznesu była nowocześniejsza w Polsce, gdzie aż 58% wartości dodanej brutto było generowane w sektorze przetwórstwa żywności. Na Ukrainie było to tylko 24%. Znaczenie agrobiznesu w gospodarce ukraińskiej było wyższe niż w polskiej, ma on też tam bardziej surowcowy charakter. Na Ukrainie większy jest potencjał dalszego rozwoju wynikający z dużych zasobów ziemi rolniczej i możliwości wzrostu przetwórstwa żywności i jej eksportu.
Abstract	The article attempts to compare the importance of agribusiness in the economy in Ukraine and Poland. The analysis covered the years 2001-2015. The data came from official statistical sources. It was found that the importance of agribusiness to the Polish economy decreased over the entire period considered, its share in GVA in whole economy in 2015 was 6%, while in Ukraine it was as much as 15% and in recent years has been increasing. Agrobusiness also had a high share in exports. In Poland, it was 15, and in Ukraine as much as 38% in 2015. The employment structure in agribusiness was dominated by employment in agriculture with a share of about 80% in both countries. The internal structure of agribusiness was more modern in Poland, where as much as 58% of gross value added of agribusiness was generated in the food processing sector. In Ukraine, it was only 24%. The importance of agribusiness in the Ukrainian economy was higher than in Poland, it also has there a more raw character. The bigger potential for further development of agribusiness is in Ukraine, due to the large agricultural land resources and the large potential for increased production and processing of food and its exports.
Cytowanie	Orlykovskyi M., Wicki L. (2019) Znaczenie sektora agrobiznesu w Polsce i na Ukrainie.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 210-223
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s210.pdf

Autor	Krystyna Świetlik
Tytuł	Zmienność światowych cen żywności w latach 2000-2018
Title	Changeability of World Food Prices During 2000-2018
Słowa kluczowe	żywność, ceny żywności, indeksy cen, niestabilność cen, rynek światowy
Key words	food, food prices, price indices, instability of prices, global market
Abstrakt	Celem artykułu jest przedstawienie głównych kierunków zmian światowych cen artykułów rolno-spożywczych w latach 2000-2018, określenie stopnia ich zmienności i wskazanie przyczyn tych zjawisk. Głównym źródłem danych były średnie roczne indeksy cen żywności FAO. Przeprowadzone analizy pokazały, że w 2011 r. światowe ceny żywności osiągnęły poziom ponad dwuipółkrotnie wyższy niż w 2000 r., a w całym badanym okresie zwiększyły się o 85%. Najbardziej wzrosły ceny olejów roślinnych na skutek rozwoju produkcji biopaliw. Największe fluktuacje cen odnotowano na rynkach cukru i produktów mlecznych, a najmniejsze na rynku mięsa. Stwierdzono, że w długim okresie decydujący wpływ na kształtowanie się światowych cen żywności miały uwarunkowania popytowe, natomiast w okresach krótkich – szoki podażowe.
Abstract	The aim of the paper is to present the main direction of change in global prices of farm and food products during 2000-2018, determination of the level of change and indication of the reasons for these phenomena. The main source for the data was average annual indices of food prices from the FAO. The analyses showed that in 2011 global food prices reached a level over two and a half times higher than in 2000, but during the period under investigation they increased by 85%. The greatest increase was in the price of vegetable oils due to the development of biofuels. The largest fluctuations in prices were noted in the sugar and dairy markets, and the smallest in the meat market. It was concluded that during longer periods demand had the greatest influence on global food prices, while during shorter periods it was drastic changes in supply.
Cytowanie	Świetlik K. (2019) Zmienność światowych cen żywności w latach 2000-2018.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 196-209
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s196.pdf

Autor	Piotr Szajner
Tytuł	Wahania cykliczne na światowym rynku cukru
Title	Cyclical Changes on the World Market of Sugar
Słowa kluczowe	cukier, trzcina cukrowa, buraki cukrowe, rynek światowy, cykl koniunkturalny, zmienność cen
Key words	sugar, sugar cane, sugar beets, world market, business cycle, price volatility
Abstrakt	W historii gospodarczej świata cukier jest uznawany za jeden z pierwszych produktów globalnych, a sytuacja podażowo-popytowa na światowym rynku miała duży wpływ na rozwój rynków lokalnych. Polski sektor cukrowniczy od wielu lat pozostaje pod wpływem rynku światowego. Reforma systemu regulacji rynku cukru w UE spowodowała, że rynek unijny i krajowy w coraz większym stopniu są uzależnione od sytuacji na rynku światowym. Potencjał produkcyjny krajowego przemysłu cukrowniczego jest większy od zapotrzebowania na rynku wewnętrznym i nadwyżki podaży są kierowane na eksport. Światowy rynek charakteryzuje się wahaniami koniunkturalnymi, które są determinowane cyklicznością uprawy trzciny cukrowej. Długość cyklu koniunkturalnego skróciła się do 2-3 lat. Ceny rynku światowego wpływają na ceny zbytu i eksportowe w kraju i wyniki finansowe branży cukrowniczej.
Abstract	In the economic history of the world, sugar is considered one of the first global products, and the supply-demand in the global market has had a major impact on the development of local markets. The Polish sugar sector has been under the influence of the world market for many years. The reform of the sugar market regulation system in the EU has made the EU and domestic markets increasingly dependent on the world market. The production potential of the domestic sugar industry is greater than the demand on the internal market and the excess supply is directed to exports. The global market is characterized by cyclical fluctuations, which are determined by the cyclical nature of sugar cane cultivation. The length of the business cycle has been reduced to 2-3 years. The world market prices affect domestic sales and export prices and the financial performance of the sugar industry.
Cytowanie	Szajner P. (2019) Wahania cykliczne na światowym rynku cukru.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 186-195
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s186.pdf

Autor	Aldona Skarżyńska
Tytuł	Sytuacja ekonomiczna gospodarstw specjalizujących się w uprawach polowych w Polsce na tle wybranych krajów UE
Title	The Economic Situation of Farms Specialized in Field Crops in Poland against Selected EU Countries
Słowa kluczowe	gospodarstwa specjalizujące się w uprawach polowych, wielkość ekonomiczna, efektywność, zadłużenie gospodarstw
Key words	field farms, economic size, efficiency, farm debt
Abstrakt	Celem badań była ocena wyników ekonomicznych i efektywności produkcji w gospodarstwach specjalizujących się w uprawach polowych sklasyfikowanych według wielkości ekonomicznej w pięciu krajach UE, tj. w Polsce, Bułgarii i Rumunii oraz na Litwie i Węgrzech. W badaniach wykorzystano średnie dwuletnie dane FADN EU, tzn. z lat 2015-2016. Zbadano dochodowość ziemi, efektywność produkcji oraz zadłużenie gospodarstw. Średnio w próbie najwyższy dochód bez dopłat na 1 ha UR uzyskano w gospodarstwach rumuńskich, natomiast w bułgarskich odnotowano stratę. W gospodarstwach bułgarskich z klas wielkości ekonomicznej 3-6 i litewskich z klas 1-3 koszty przewyższały wartość produkcji. Podobna sytuacja wystąpiła w gospodarstwach węgierskich i polskich z szóstej klasy wielkości ekonomicznej. Oznacza to, że produkcja była ekonomicznie nieefektywna. Zadłużenie gospodarstw zwiększało się wraz ze wzrostem wielkości ekonomicznej, jednak nie przekroczyło granicznej wartości, za którą przyjmuje się 50%.
Abstract	The aim of the research was to assess economic results and production efficiency in farms specializing in field crops classified by economic size in five EU countries: Poland, Bulgaria, Romania, Lithuania and Hungary. The analysis utilized the average two-year FADN EU data, from 2015-2016. The profitability of land, production efficiency, and farm debt were tested. On average, in the sample, the highest income without subsidies per 1 ha of UAA was obtained on Romanian farms, while on Bulgarian farms a loss was recorded. In Bulgarian farms from economic size classes 3-6 and Lithuanian from classes 1-3, the costs exceeded the value of production. A similar situation occurred in Hungarian and Polish farms from the sixth class of economic size. This means that production was economically ineffective. The debt of farms increased with the increase of economic size, but it did not exceed the limit value for which 50% is assumed.
Cytowanie	Skarżyńska A. (2019) Sytuacja ekonomiczna gospodarstw specjalizujących się w uprawach polowych w Polsce na tle wybranych krajów UE.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 162-173
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s162.pdf

Autor	Ewa Rosiak
Tytuł	Rynek nasion oleistych i produktów ich przerobu w Unii Europejskiej
Title	The Market of Oilseeds and Their Processing Productsin the European Union
Słowa kluczowe	Unia Europejska, nasiona oleiste, oleje roślinne, śruty oleiste, produkcja, zużycie, handel
Key words	European Union, oilseeds, vegetable oils, oilmeals, production, consumption, trade
Abstrakt	W artykule przedstawiono ocenę zmian jakie nastąpiły w produkcji, zużyciu i handlu nasionami oleistymi i produktami ich przerobu w Unii Europejskiej w latach 2000-2013. Analizę zmian przeprowadzono dla 28 państw Unii, uwzględniając podział na stare i nowe państwa członkowskie, w oparciu o dostępne dane Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAOSTAT). Od początku XXI wieku produkcja i zużycie nasion oleistych w Unii Europejskiej dynamicznie wzrasta w ślad za szybko rosnącym popytem na oleje roślinne w sektorze przemysłowym (w produkcji biopaliw), przy niewielkich zmianach w sektorze spożywczym oraz szybko rosnącym zapotrzebowaniem na śruty oleiste w sektorze paszowym, w związku z rozwojem produkcji zwierzęcej (w tym głównie drobiarskiej) i zmianą technologii żywienia zwierząt. Mimo dynamicznego rozwoju produkcji i przetwórstwa nasion oleistych (szybszego w nowych niż strych państwach członkowskich), Unia Europejska ma niską samowystarczalność w zakresie produktów oleistych i pozostaje trwałym ich importerem (w tym szczególnie śrut oleistych).
Abstract	The article presents an assessment of changes that have occurred in the production, consumption and trade of oilseeds and their processing products in the European Union in the years 2000-2013. The analysis of changes was carried out for 28 EU countries, including the division into old and new Member States, based on available data from the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAOSTAT). Since the beginning of the 21st century, the production and consumption of oilseeds in the European Union has been dynamically increasing following the rapidly growing demand for vegetable oils in the industrial sector (in biofuel production), with small changes in the food sector and rapidly growing demand for oilmeals in the feed sector, due to the development of livestock production (mainly poultry production) and a change in animal feeding technology. Despite the dynamic development of oilseed production and processing (faster in the new Member States than the old), the European Union has low self-sufficiency in the field of oil products and remains a permanent importer of oilseeds (including especially oilmeals).
Cytowanie	Rosiak E. (2019) Rynek nasion oleistych i produktów ich przerobu w Unii Europejskiej.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 151-161
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s151.pdf

Autor	Olga Podlińska, Adam Zając
Tytuł	Przemiany przetwórstwa spożywczego na tle przemysłu w Polsce z uwzględnieniem przemian własnościowych
Title	Transformation of the Food Industry against the Background of Industry in Poland Considering Ownership Changes
Słowa kluczowe	przetwórstwo spożywcze, przemysł, formy własności, spółdzielczość, spółdzielczość gminna
Key words	food processing, industry, ownership forms, cooperatives, communal cooperative
Abstrakt	Przemysł spożywczy zajmuje ważne miejsce w polskiej i unijnej gospodarce. Należy on do najszybciej rozwijających się części gospodarki żywnościowej. Jest działem gospodarki, w którym dokonały się głębokie przekształcenia strukturalne. Celem niniejszego opracowania jest wskazanie przemian, które dokonały się w polskim przemyśle spożywczym. Przedstawione one zostały w wybranych latach z perspektywy czasowej 1995-2016. Odniesiono się również do przemian własnościowych jakie dokonały się w tym okresie. W części empirycznej wykorzystano dane z Roczników Statystycznych Przemysłu Głównego Urzędu Statystycznego. Na ich podstawie wskazano m.in. udział przetwórstwa spożywczego w produkcji sprzedanej przemysłu jak również zwrócono uwagę na zatrudnienie i podmioty prowadzące działalność gospodarczą w dziale przetwórstwa spożywczego.
Abstract	The food industry is an important sector of the Polish and EU economies. It is one of the fastest-growing areas of the food economy. It is a section of the economy in which deep structural changes took place. The aim of this study is to indicate changes which took place in the Polish food industry. They are presented in selected years from 1995 to 2016. Also described are the ownership changes that took place during this period. On the empirical side, data from the Statistical Yearbooks of the Central Statistical Office of Industry were used. On this basis was presented the share of food processing in sold production of industry, as well as employment and entities conducting business activity in the food processing department.
Cytowanie	Podlińska O., Zając A. (2019) Przemiany przetwórstwa spożywczego na tle przemysłu w Polsce z uwzględnieniem przemian własnościowych.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 140-150
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s140.pdf

Autor	Aleksandra Nacewska-Twardowska
Tytuł	Porównanie udziału w eksporcie produktów spożywczych, napojów, tytoniu w Polsce i w wybranych krajach UE mierzonego wartością dodaną
Title	Comparison of Share in the Export of Food, Beverages, Tobacco in Poland and in Selected EU Countries Measured by Value Added
Słowa kluczowe	handel międzynarodowy, przemysł spożywczy, handel wartością dodaną, globalne łańcuchy wartości, GVC
Key words	international trade, food industry, value-added trade, global value chains, GVC
Abstrakt	Celem artykułu jest wskazanie różnic w liczeniu udziału poszczególnych gałęzi produkcyjnych w eksporcie, w zależności od danych przyjętych do obliczeń, na przykładzie produktów spożywczych, napojów i tytoniu. Dane te mogą być statystykami przedstawiającymi eksport mierzony brutto jak i w ujęciu wartości dodanej. W związku z rozwojem powiązań gospodarczych między krajami i uczestnictwem w globalnych łańcuchach wartości, statystyki prezentujące eksport krajowej wartości dodanej precyzyjniej obrazują znaczenie poszczególnych gałęzi dla gospodarek badanych krajów. Porównania udziałów w eksporcie w ujęciu tradycyjnym i wartości dodanej pozwalają wskazać gałęzie, których znaczenie jest przeszacowywane lub nieoszacowywane w statystykach brutto.
Abstract	The aim of the article is to indicate differences in counting the share of exports for individual branches of production, based on the data used for the calculation, on the example of food, beverages and tobacco. Statistics can measure exports in two ways: gross export and in terms of value added. In connection with the development of economic ties between countries and participation in global value chains, statistics presenting exports of domestic value added illustrate more precisely the importance of particular industries for the economies of different countries. Comparisons of export shares in traditional and value-added terms helps to show those branches whose importance is overestimated or underestimated in gross statistics.
Cytowanie	Nacewska-Twardowska A. (2019) Porównanie udziału w eksporcie produktów spożywczych, napojów, tytoniu w Polsce i w wybranych krajach UE mierzonego wartością dodaną.Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie - Problemy Rolnictwa Światowego, t. 19(34), z. 2: 129-139
HTML	wersja html
Pełny tekst	PRS_2019_T19(34)_n2_s129.pdf

Autor	Jarosław Mielcarek
Tytuł	Trzy podstawowe twierdzenia Target Costing o punktach krytycznych
Title	THREE BASIC THEOREMS OF TARGET COSTING ABOUT CRITICAL POINTS
Słowa kluczowe	wdrażanie inwencji rolniczej, sukces finansowy, strategiczny model, dyskontowy model symulacyjny, rola diagnostyczna TC, rola wspomagająca podejmowanie decyzji TC
Key words	agriculture invention implementation, financial success, strategic model, discount simulation model, agriculture invention, TC diagnostic role, TC decision-making role
Abstrakt	Celem artykułu było rozwiązanie dwóch problemów: czy dla trzech wyróżnionych punktów krytycznych czyli jednostkowego kosztu dopuszczalnego, nakładów inwestycyjnych dopuszczalnych i dopuszczalnej ceny za najnowszą technologię można sformułować twierdzenia ściśle ogólne, które w poprzedniku okresów warunkowych zawierają założenia (warunki), dla których w ich następniku wskaźniki finansowe osiągają wielkości oznaczające uzyskanie sukcesu finansowego w wyniku wdrożenia inwencji, oraz czy jest możliwe zastosowanie trzech podstawowych twierdzeń TC do badania opłacalności przedsięwzięć innowacyjnych, polegających na wdrożeniu inwencji w rolnictwie. Takie twierdzenia, pełniące rolę diagnostyczną i wspomagającą podejmowanie decyzji zostały sformułowane. Rozwiązano również drugi problem w wyniku określenia dla fazy przedprodukcyjnej wdrożenia nowoczesnej szklarni do produkcji pomidorów w ruchu ciągłym, że za pomocą trzech podstawowych twierdzeń TC można sprawdzić, czy spełnione są warunki osiągnięcia sukcesu finansowego i na tej podstawie podjąć poprawną decyzję o wdrożeniu tej inwencji. Głównymi narzędziami badawczymi były trzy modele strategiczne wdrożenia tej inwencji, które jednocześnie były dyskontowymi modelami symulacyjnymi. Zastosowano również dodatki Excela Szukaj wyniku i Solver.
Abstract	The aim of the article was to solve two problems: whether for three critical points, i.e. a unit allowable cost, allowable investment outlays and an allowable price for the latest technology, it is possible to formulate strictly general theorems which in the predecessor of conditional periods contain assumptions (conditions) for which in their successor financial ratios reach values, meaning financial success achievement as a result of the implementation of the invention, and whether it is possible to apply the three TC basic theorems to the analysis of the profitability of innovative projects, based on the implementation of inventions in agriculture. Such theorems, performing the diagnostic role and supporting decision-making were formulated. The second problem was also solved for the pre-production phase of the implementation of a modern greenhouse for continuous tomato production, that with three basic TC theorems it is possible to test whether the conditions for achieving financial success are met and, on this basis, make the correct decision to implement this invention. The main research tools were three strategic models of implementation of this invention, which were also discount simulation models. Excel What, if and Solver adds-inn were also applied.
Cytowanie	Mielcarek J. (2019) Trzy podstawowe twierdzenia Target Costing o punktach krytycznych.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 186-201
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s186.pdf

Autor	Jarosław Dziuba
Tytuł	Polityka podatkowa gmin wiejskich w Polsce w latach 2006–2017
Title	Tax policy of rural municipalities in Poland in 2006–2017
Słowa kluczowe	samorząd terytorialny, podatki lokalne, polityka podatkowa, system podatkowy
Key words	local self-governement, local taxes, tax policy, tax system
Abstrakt	Celem artykułu było rozpoznanie specyfi ki polityki podatkowej gmin wiejskich w Polsce. Weryfi kacji poddano hipotezę, zgodnie z którą polityka podatkowa w tych gminach jest bardziej liberalna i aktywna w porównaniu z innymi rodzajami gmin. Przeprowadzona analiza sprawozdań budżetowych gmin za lata 2006–2017 nie wykazuje istotnych odmienności polityki podatkowej gmin wiejskich w zakresie struktury zarówno podatków, jak i stosowanych instrumentów względem polityk podatkowych innych typów gmin. Można natomiast zauważyć większe natężenie i elastyczność wykorzystywania narzędzi władztwa podatkowego, co pozwala uznać postawioną hipotezę za prawdziwą.
Abstract	The purpose of the article was to discuss the specificity of tax policy carried out by rural municipalities in Poland. The hypothesis stating that tax policy in these municipalities is more active and liberal in comparison with other types of municipalities has been verified. The conducted analysis of municipal budget reports for the years 2006–2017 does not present any significant differences in tax policy of rural municipalities regarding the structure of either the taxes or the applied instruments in relation to tax policies of other types of municipalities. However, greater intensity and flexibility of using the tools of fiscal power is noticeable, which allows considering the put forward hypothesis to be true.
Cytowanie	Dziuba J. (2019) Polityka podatkowa gmin wiejskich w Polsce w latach 2006–2017.Zeszyty Naukowe SGGW - Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, nr 125: 33-43
HTML	wersja html
Pełny tekst	EIOGZ_2019_n125_s33.pdf

Autor	Andrzej Czyżewski, Ryszard Kata, Anna Matuszczak
Tytuł	Stabilizacyjny wpływ krajowych i unijnych wydatków budżetowych na polskie rolnictwo – próba kwantyfi kacji
Title	The stabilizing effect of domestic and EU budget spending on Polish agriculture – an attempt to quantify
Słowa kluczowe	dochód rozporządzalny w gospodarstwie domowym, nominalne dochody do dyspozycji brutto w sektorze gospodarstw domowych, nakłady inwestycyjne, budżet rolny
Key words	disposable income in household, gross nominal disposable income of households sector, investment outlays, agricultural budget
Abstrakt	Celem artykułu jest identyfikacja stabilizacyjnych efektów wydatków budżetowych na rolnictwo i obszary wiejskie w Polsce. W tym kontekście oceniono wpływ znaczącego wzrostu wydatków budżetowych na rolnictwo po przystąpieniu Polski do UE na stabilność dochodów gospodarstw domowych rolników oraz stabilność inwestycji w rolnictwie. Punktem odniesienia były fluktuacje tych zmiennych w okresie niskich budżetów rolnych w latach 1995–2003. Efekty stabilizacyjne analizowano z perspektywy wewnątrzsektorowej i międzysektorowej. Ustalono, że wzrostowi wydatków budżetowych na rolnictwo towarzyszyła większa stabilność dochodów rolniczych oraz większa stabilność nakładów inwestycyjnych w rolnictwie.
Abstract	The aim of the article is to identify stabilizing effects of budget expenditure on agriculture and rural areas in Poland. In this context, the influence of a significant increase in Poland’s post-accession agricultural budget expenditures on the stability of farmers’ household income and agricultural investment was assessed. Fluctuations of these variables in the period of low agricultural budgets in 1995–2003 served as the point of reference. Stabilization effects were analyzed from the intra-sector and cross-sector perspective. It was found that the increase in budget expenditure on agriculture was accompanied by greater stability of agricultural income and greater stability of investment outlays in agriculture.
Cytowanie	Czyżewski A., Kata R., Matuszczak A. (2019) Stabilizacyjny wpływ krajowych i unijnych wydatków budżetowych na polskie rolnictwo – próba kwantyfi kacji.Zeszyty Naukowe SGGW - Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, nr 125: 17-32
HTML	wersja html
Pełny tekst	EIOGZ_2019_n125_s17.pdf

Autor	Andrzej Buszko
Tytuł	The regional differentiation of shadow economy in Poland – the potential impact for development
Title	Regionalne zróżnicowanie szarej strefy w Polsce – potencjalny wpływ na rozwój
Słowa kluczowe	shadow economy, regions, factors, impact, development
Key words	szara strefa, regiony, czynniki, wpływ, rozwój
Abstrakt	The aim of the article was to measure the level of the shadow economy in the regions of Poland. The MIMIC (Multiple Indicators Multiple Causes) approach was applied. The findings show substantial differences of shadow economy in Polish regions. The highest level of shadow economy in 2016 was identified in Świętokrzyskie (32% of local GDP) while the lowest one was observed in Kujawsko-Pomorskie and Wielkopolskie (23% of regional GDP). The regional differentiation in Poland is quite big economic problem which may harm further economic development. The different efforts that have been implemented did not reduce the dissimilarities. The shadow economy seems to be important structural barrier hammering economic development in Polish regions.
Abstract	Celem badań było zmierzenie szarej strefy w Polsce w ujęciu regionalnym. Posłużono się metodą MIMIC (Multiple Indicators Multiple Causes). Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono znaczne zróżnicowane szarej strefy w poszczególnych regionach Polski. Najwyższy poziom szarej strefy w 2016 roku wystąpił województwie świętokrzyskim (32% lokalnego PKB), a najniższy poziom szarej strefy odnotowano w województwach kujawsko-pomorskim oraz wielkopolskim (23% PKB). Tak duże zróżnicowanie szarej strefy może wpływać na rozwój gospodarczy, dlatego należy podjąć stosowne wysiłki aby zmniejszyć to zróżnicowanie. Szara strefa staje się ważną barierą strukturalną ograniczającą rozwój w regionach Polski.
Cytowanie	Buszko A. (2019) The regional differentiation of shadow economy in Poland – the potential impact for development.Zeszyty Naukowe SGGW - Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, nr 125: 5-15
HTML	wersja html
Pełny tekst	EIOGZ_2019_n125_s5.pdf

Autor	Piotr Niedzielski, Magdalena Zioło
Tytuł	Finansowanie publicznej komunikacji zbiorowej w aglomeracjach miejskich w Polsce
Title	FINANCING OF PUBLIC TRANSPORT OF URBAN AGGLOMERATIONS IN POLAND
Słowa kluczowe	finansowanie komunikacji publicznej, transport publiczny
Key words	financing of public transport, public transport
Abstrakt	Celem artykułu jest przedstawienie sposobów finansowania publicznej komunikacji zbiorowej w aglomeracjach miejskich ze szczególnym ukazaniem roli jednostek samorządu terytorialnego. Cel szczegółowy obejmuje dokonanie oceny wielkości wydatków ponoszonych przez gminy na finansowanie lokalnego transportu zbiorowego oraz określenie wielkości dopłat, jakie gminy te ponoszą w związku z realizacją zadań z zakresu lokalnego transportu zbiorowego. Analizą objęto jedenaście miast polskich: Szczecin, Poznań, Wrocław, Warszawa, Kraków, Toruń, Bydgoszcz, Gdańsk, Gdynia, Sopot oraz Łódź, ze szczególnym wyróżnieniem Szczecina. W badaniach wykorzystano krytyczną analizę literatury metody indukcji i dedukcji oraz analizę wskaźnikową. W efekcie przeprowadzonych badań stwierdzono, że wydatki na publiczną komunikację zbiorową stanowią znaczące obciążenie dla budżetów badanych miast, a wpływy z biletów komunikacji miejskiej nie zapewniają ich pełnego finansowania (średnio pokrywają 40% zapotrzebowania na finansowanie). Oryginalnym rozwiązaniem dla podjętego problemu badawczego jest zaproponowanie koncepcji zarządzania przychodami do maksymalizacji przychodów ze sprzedaży biletów w miastach.
Abstract	The aim of the article is to present ways of financing public transport in urban agglomerations, with particular emphasis on the role of local government units. The specific objective includes assessing the amount of expenditure spending by municipalities to finance local public transport and determining the amount of subsidies that these municipalities incur in connection with the implementation of tasks related to local public transport. The analysis covered eleven Polish cities: Szczecin, Poznań, Wrocław, Warsaw, Kraków, Toruń, Bydgoszcz, Gdańsk, Gdynia, Sopot and Łódź, with particular distinction from Szczecin. Critical literature analysis of induction and deduction methods and index analysis were used in the research. As a result of the conducted research, it was found that expenditure on public communication constitutes a significant burden for the budgets of the examined cities, and the inflows from public transport tickets do not ensure their full financing (on average they cover 40% of financing needs). The original solution for the research problem is to propose a revenue management concept to maximize revenue from the sale of tickets in cities.
Cytowanie	Niedzielski P., Zioło M. (2019) Finansowanie publicznej komunikacji zbiorowej w aglomeracjach miejskich w Polsce.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 246-260
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s246.pdf

Autor	Małgorzata Zaleska
Tytuł	ACTORS OF THE INSTITUTIONAL REFORMS OF THE EUROPEAN BANKING SECTOR IN RESPONSE TO THE CRISIS
Title
Słowa kluczowe	financial crisis, banking reforms, financial safety net, central bank
Key words	kryzys finansowy, reformy bankowe, sieć bezpieczeństwa finansowego, bank centralny
Abstrakt	The article presents the main European policy makers implementing the reform of the banking sector in response to the contemporary global financial crisis. The institutional changes are assessed in the paper, including the establishment of the European banking union, modifications in the EU deposit insurance systems and considerable strengthening of the role of central banks, with special focus on the European Central Bank. Moreover, potential sources of another financial crisis are identified and further institutional changes in finance are proposed.
Abstract	W opracowaniu przedstawiono głównych europejskich decydentów reform sektora bankowego w odpowiedzi na współczesny, globalny kryzys finansowy. Dokonano również oceny wprowadzonych zmian instytucjonalnych, w tym stworzenia europejskiej unii bankowej, modyfikacji w unijnych systemach gwarantowania depozytów oraz istotnego zwiększenia roli banków centralnych, ze szczególnym uwzględnieniem Europejskiego Banku Centralnego. Ponadto zidentyfikowano potencjalne źródła kolejnego kryzysu finansowego oraz zaprezentowano propozycję dalszych zmian instytucjonalnych w sferze finansów.
Cytowanie	Zaleska M. (2019) ACTORS OF THE INSTITUTIONAL REFORMS OF THE EUROPEAN BANKING SECTOR IN RESPONSE TO THE CRISIS.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 234-245
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s234.pdf

Autor	Iwona Staniec
Tytuł	Ryzyko Emerytalne, a Polski Dobrowolny System Emerytalny
Title	PENSION RISK AND VOLUNTARY PENSION FUNDS
Słowa kluczowe	ryzyko emerytalne, ryzyko starości, dobrowolne fundusze emerytalne, IKE, IKZE.
Key words	pension risk, old-age risk, voluntary pension funds, IKE, IKZE
Abstrakt	Wobec ograniczania relatywnej wysokości świadczeń z publicznych systemów emerytalnych coraz większego znaczenia nabierają dodatkowe zabezpieczenia emerytalne. W ujęciu polskim tworzone są one z indywidualnej inicjatywy lub inicjatywy pracodawcy. Podstawową rolą tego zabezpieczenia jest zapewnienie utrzymanie standardu życia po przejściu na emeryturę, a wynika ono ze świadomości przyszłego emeryta. Celem niniejszego opracowania jest dokonanie charakterystyki ryzyka w dodatkowych zabezpieczeniach emerytalnych ze wskazaniem na ich powszechność. W pracy wykorzystano przegląd literatury oraz analizy statystyczne. Przeprowadzone rozważania wskazują na niejednoznaczność definicji ryzyka emerytalnego oraz niska popularność IKE i IKZE wśród polskiego społeczeństwa.
Abstract	In view of limiting the relative amount of benefits from public pension systems, voluntary pension security becomes increasingly important. In Polish terms, they are created from an individual initiative or initiative of the employer. The primary role of this security is to ensure that the standard of living is maintained after retirement, and it results from the awareness of the future pensioner. The purpose of this study is to characterize the risk in voluntary pension, indicating its universality. The work uses a literature review and statistical analysis. The considerations made indicate the ambiguity of the definition of voluntary risk and the low popularity of IKE and IKZE among Polish society.
Cytowanie	Staniec I. (2019) Ryzyko Emerytalne, a Polski Dobrowolny System Emerytalny.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 220-233
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s220.pdf

Autor	Małgorzata Rówińska
Tytuł	Dylematy wokół wykorzystania sprawozdania z całkowitych dochodów do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstw
Title	USE OF STATEMENT OF COMPREHENSIVE INCOME FOR FINANCIAL ANALYSIS
Słowa kluczowe	rentowność, analiza rentowności, sprawozdanie z całkowitych dochodów
Key words	profitability, profitability analyses, statement of comprehensive income
Abstrakt	Informacje o wynikach działalności jednostek gospodarczych, sporządzających sprawozdanie finansowej według MSSF, prezentowane są w sprawozdaniu z całkowitych dochodów. Całkowite dochody obejmują elementy kształtujące wynik finansowy (przychody i koszty) oraz inne całkowite dochody. Sposób prezentacji tych kategorii jest mało przejrzysty, zwłaszcza w kontekście wykorzystania informacji na potrzeby analizy rentowności. Na przykładzie sprawozdań finansowych wybranych spółek wskazano, jak sposób prezentacji informacji może zniekształcić postrzeganie sytuacji finansowej podmiotu.
Abstract	The information on the results of operations of business entities drawing up the financial statements on the basis of the IFRS, is presented in a statement of comprehensive incomes. Comprehensive income includes the elements affecting the financial result (revenues and costs) as well as other, comprehensive incomes. The manner of presenting those categories is not very clear, especially in terms of using the information for profitability analyses. It has been indicated, with the example of the financial statements of the selected companies, how the manner of presenting information may distort the perception of the financial condition of an entity.
Cytowanie	Rówińska M. (2019) Dylematy wokół wykorzystania sprawozdania z całkowitych dochodów do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstw.Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse i Marketing [t.], nr 21(70): 211-219
HTML	wersja html
Pełny tekst	PEFIM_2019_n70_s211.pdf